تعداد کودکان کار خيابانى در ايران از 400 هزار تا يک ميليون نفر تخمين زده مى شود

عصرايران:براساس برآورد کارشناسان سازمان يونيسف، تعداد کودکان کار خيابانى در ايران از 400 هزار تا يک ميليون نفر تخمين زده مى شود. به نوشته برنا اين در حالى است که مقامات رسمى کشور تعداد اين کودکان را در تهران 20 هزار و در کل کشور 200 هزار نفر برآورد کرده اند. کار کودکان زير 15 سال در هر کارگاه و هر کسبى ممنوع است و به همين دليل هنوز آمار مشخص و دقيقى از تعداد کودکان کار در ايران وجود ندارد. اما بسيارى از کارگاه ها و کارفرمايان کودکان را به دليل پرداخت دستمزد پايين تر به کار مى گيرند تا از اين راه سود بيشترى را به دست آورند. يکى از خروجيهاى جاده خاوران به يک دستگاه منتهى مى شود. محلى که نان خشکى ها يا پلاستيک جمع کن ها آنچه را از آهن ، نان خشک و پلاستيک جمع کرده اند به اينجا مى آورند. اين دستگاه قسمتى از يک گاراژ اتومبيل است. اين دستگاه محل نان خشکى هاست. سرپرست يا صاحب دستگاه، گونى هاى کارگران را به نوبت وارسى مى کند. پلاستيک ها، آهن و نان خشک ها را جداگانه با ترازو مى کشد و جلوى اسم هر کدام از کارگرها در دفتر عددهايى را مى نويسد. عددها و مواد جمع آورى شده است و بر اساس آن به کارگر ها پول پرداخت مى شود. دو آلونک درست بين دو کوه زباله، محل خواب و استراحت کارگران است. آلونکى که براى تن خسته کودکى که حداقل هشت ساعت را در کوچه هاى شهر يک روند زباله را گشته و هر روز سعى مى کند براى دستمزد بيشتر زباله بيشترى جمع کند، حکايت هتل چهارستاره را دارد. نزديک پانزده نفر در اين دو اتقاق دو در سه مترى مى خوابند. لوازم اتاق همه از برکت وجود زباله هاى مردم شهر تامين شده، پتو، متکا، قورى و حتى پوستر هاى ستاره هاى بدن سازى و سينما که بر در و ديوار است. زباله نه فقط معيشت آنها را تامين مى کند بلکه ديوارهاى آلونک شان را هم برپا کرده است. ديوارهايى که از جنس ورقه هاى آهنى و حلبى کهنه و زنگ زده، مقوا و کيسه نايلون است. در اين آلونک ها مگس ها حکمرانى مى کنند. مگس هايى که هر روز در يزابه هاى سياه رنگ جارى بر زمين بيرون آلونک ها غلت مى زنند. جلوى دهان و بينى ات را نمى گيرى تا آنچه را که اين کودکان با آن زندگى مى کنند عميقاً تجربه کنى و مسلماً آنچه استشمام مى کنى بويى است که ما شهرى ها کمتر آن را تجربه مى کنيم. کوچک ترين پسر اين دستگاه کودکى 8 ساله به نام حيدر است و اهل افغانستان است. با اينکه نام حيدر دارد اما همانند کارگران افغانى ديگر سنى است. روزى تقريباً هشت هزار تومان در آمد دارد و اين پول از روزانه 20 تا 30 کيلو بار زدن کاغذ و مقوا گيرش مى آيد. پهلوان اين بچه ها پسرى 14 ساله به نام هاشم است که روزى 70 کيلو بار مى آورد و 12 هزار تومان گيرش مى آيد. در اين دستگاه هرکس قوى تر باشد آهن جمع مى کندو پول بيشترى گيرش مى آيد و به قول بچه ها هاشم به چيزى غير از زباله هاى آهن دست نمى زند. بدون استثنا، همه کودکان دستگاه دوست دارند همانند هاشم قوى باشند و درآمد او را داشته باشند اما وقتى به آنها مى گويم به دليل کوچک بودن سن آنها مزد واقعى اين کار به آنها داده نمى شود، قبول نمى کنند و از درآمد خود بسيار راضى هستند."محمد على عبدلى"، استاد دانشگاه و کارشناس مسايل زيست محيطي، روند کار زباله دزدها که منجر به بازيافت غيرقانونى مواد مى شود را اينگونه توضيح مى دهد: اينها افراد گونى به دستى هستند که بعد از جمع آورى مواد خشک بازيافتي، آنها را به واسطه هايى که در محله هاى مختلف بخصوص منطقه 18 وجود دارند مى فروشند که در نهايت افراد واسطه هم زباله ها را به کارگاه هاى اطراف تهران حمل مى کنند. در آنجا يا به طور مستقيم کار بازيافت صورت مى گيرد و يا اينکه به کارخانه هاى مختلف تحويل داده مى شود. وى معتقد است که به دليل سامان دهى نشدن اين فعاليت ها در کشور با بازيافت مواد به اين طريق غيرقانونى تبليغات زيست محيطى و بهداشتى فراوانى را به دنبال دارد از قبيل توليد محصولات غير بهداشتى که ناقل انواع بيمارى ها هستند که اغلب در اختيار روستائيان با قيمت پايين گذاشته مى شود. وى مى افزايد: توليد شانه تخم مرغ و جعبه هاى شيرينى از ديگر موادى است که توسط بازيافت غيرقانونى و غير بهداشتى توليد مى شود که در تمام اينها آلودگى محل مى شود. عبدلى به حمل آلودگى توسط زباله دزدها اشاره مى کند و مى گويد: تمامى افرادى که در اين چرخه غيرقانونى حضور دارند، دچار مشکلات روحى و جسمى هستند و به دليل تماس مستقيم با زباله هاى غير بهداشتى و اشياء تيز و برنده مانند آهن و شيشه ناقل بيمارى هاى عفونى مانند ايدز و هپاتيت هستند؛ اما تنها چيزى که براى کارفرمايان اين زباله دزدها مهم است سودى است که از اين طريق کسب مى کنند. "قاسم خان" سر مى رسد، صاحب دستگاه است، تروتميز و آدم حسابى است. اصلاً شباهتى به تصويرى که تو از ارباب دستگاه در ذهنت ساخته بودى ندارد. جدي، کارى و حسابگر به نظر مى رسد و دوست ندارد زياد آنجا معطل کنيم چون مى گويد:" اين دستگاه غير مجاز است." درباره کارگرانش مى گويد: اکثراً افغانى هستند چون بهتر از ايرانى ها کار مى کنند و اغلب کودک هستند و چون به پولى که در مى آورند قانع اند و دردسر درست نمى کنند. به عقيده "قاسم"خان همه اين کودکان محتاج کمک هستند تا بتوانند براى خانواده خود پول ببريند و اين کار بسيار بهتر از دزدى و گدايى کردن است. وقتى از نحوه فروش اين ضايعات مى پرسم تنها پاسخ مى دهد که به کارخانه هاى بازيافت مى فروشم. اما اصرارهاى من را در مورد حاشيه سود اين کار بى پاسخ گذاشت. و فقط به اين پاسخ بسنده کرد:من زمين اين دستگاه را باقيمت بالايى اجاره کرده ام و با حقوق کارگران که حداقل به ماهى 200 هزار تومان مى رسد، بايد درآمدى بيش از 20 ميليون تومان در ماه داشته باشم. روزانه بيش از 3/5 ميليون تن زباله در جهان توليد ميشود که سهم کشور ما از اين ميزان 40 هزار تن است و سهم کشور آلمان 90 هزار تن در روز است با ا ين تفاوت که در کشورهاى توسعه يافته مانند آلمان 80 درصد زباله و در ايران 8 درصد زباله بازيافت مى شود. اين را دکتر عبدلى مى گويد و ادامه مى دهد: ايالات متحده آمريکا روزانه 13 ميليون دلار از راه بازيافت قانونى زباله در آمد دارد اما در اين سود اصلى را در بازيافت غيرقانونى زباله، دلال ها مى برند. ميزان دستمزد براى خريد و فروش طلاى کثيف روند متفاوتى دارد، به طورى که افراد"زباله گرد" که نخستين حلقه اين شبکه هستند مزدعادى يا حتى کمتر از معمول دريافت مى کنند اما در اين بين واسطه ها و کارگاه هاى اطراف تهران، سود اصلى را مى برند. دکتر عبدلى وقتى در مقابل ميزان دستمزد واسطه هاى زباله فروش قرار مى گيرد به اصطلاح "دووهاى بازيافتى" در مازندران اشاره مى کند که وضع مالى اين افراد آن قدر خوب بود که در مازندران خودروهاى دوو آنه به "دووهاى بازيافتى" معروف شده بود. البته اين ماجرا مربوط به يکى از شهرهاى کوچک کشور مى شود و قطعاً در شهر بزرگى مانند تهران سودها بسيار کلان تر است. اين استاد دانشگاه مى گويد: اينگونه بازار اين مواد مشخص کرده است زباله هاى خشک توسط گونى به دستها به قيمت هاى متفاوتى به واسطه ها فروخته مى شود مثلاً آهن و پلاستيک کيلويى 80-70 تومان و نان خشک کيلويى 40 تومان خريدارى مى شود که البته اين ارقام حدودى است و مثلاً بستگى به خيسى و خشکى نان دارد. اما واسطه ها به قيمتى بالاتر، اين زباله ها را به کارخانه هاى زباله خردکنى مى فروشند و اينگونه که بنده برآورد کردم و مسئولان شهردارى هم تاييد مى کنند، اين واسطه ها تا ماهى 20 ميليون تومان هم درآمد دارند. دکتر عبدلى مى گويد: مواد پلاستيکى بازيافتى کيلويى 80 تومان خريدارى مى شود در حالکيه مواد پلاستيکى نو کيلويى 1800 تومان قيمت دارد و فاصله بين 80 تا 1800 تومان حاشيه سود عظيمى است که در اين صنعت وجوددارد و يا اينکه واسطه ها آهن را کيلويى 70 تومان مى خرند و 120 تومان مى فروشند و حداقل 200 تا 300 کيليو آهن را روزانه جمع آورى کرده و مى فروشند و از اين راه سود زيادى را به جيب مى زنند. وى در انتها گفت:در شرايط فعلى نظارتى بر اين کار وجود ندارد، گروه ها و باندهاى مافيايى و غير رسمى براى جذب و جلب همين حاشيه سود سامان پيدا کرده اند و فعاليت مى کنند و رواببطب اجتماعى شکل داده اند. به آخر کوچه مى رسد، گونى اش را زمين مى گذارد. مى نشيند و به ديورا تکيه مى دهد؛ بايد منتظر بماند تا وانت بيايد و او را به دستگاهش ببرد.ماههاست که در اين محله و اين کوچه ها زباله جمع مى کند. جايش را عوض مى کند. از زير چراغ خيابان گونى اش را بر مى دارد و در تاريکى ديوار ساختمانى مى نشيند تا ماموران شهردارى او را نبينند.خيالش راحت است توى تاريکى کسى سايه اش را نمى بيند.