وضعيت زنان و کودکان کار در يک شرکت توليدی قطعات خودرو

مهدی نيک عهد - صدای کوبش سخت صفحات ثابت و متحرک فلزی بر قطعات فولادی در فضای نه چندان بزرگ کارگاه مملو از ذرات معلق و ريز براده و حرکت تند دستان کوچکی که ظرافتشان را از دست داده اند، با دقت اما سريع، قطعات شکل گرفته را از زير دستگاه می ربايند تا مبادا در يک لحظه کوتاه غفلت دست يا انگشتی در هر کوبش له يا کوبيده شود، در حالی فيلم عصر جديد چارلی را در ذهن به تصوير می کشد که نمايه کوچکی از نمايشی که در آن انسان ها جزئی از ماشين شده و هم آهنگ با صدای چرخ دنده ماشين بی آن که از مغز فرمان بگيرند هر صدای کوبش فرمان جديدی را برايشان صادر می کند! اما بازيگران اين صحنه ها چارلی و چند هنرپيشه آماتور يا حرفه ای نيستند که تراژدی يک درد را به تصوير می کشند آن ها انسان هايی ضعيف در صحنه واقعی زندگی اند. کودکان کار و زنان سرپرست خانوار در پشت صحنه صنعت خودروسازی کشور در قرن بيست و يکم، به ايفای نقش می پردازند. اين جا کارگاهی است در اراک که در آن با دستان زنان و کودکان کار قطعات سبک و سنگين يکی از شرکت های خودروسازی کشور توليد، بسته بندی و حمل می شود. مديران و سرمايه گذاران اين شرکت هر چند شتاب زده به دليل حضور ناخوانده ما در شرکت در رابطه با کار به قول خودشان انسانی، به کارگيری زنان و دختران به جای نيروی کار قوی تر در کاری کاملا مردانه، بر توجيه کلامی به جای تفسير قانونی و منطقی تاکيد دارند اما ناخواسته حقايقی که از ديد ناظران قانون پنهان مانده است را برای ما بيان می کنند. پاسخ آن ها در چرايی به کارگيری نيروی زن به جای مرد در صنعت توليد قطعات خودرو و استفاده از پسران نوجوان اين است؛ برخی از مردها دائم با هم مشاجره دارند. مواد مصرف می کنند، خمارند و حوادث ناشی از کارشان بسيار است و وقتی در مقابل کارکرد ضعيفشان اعتراض می کنيم دست به يقه می شوند يا به راحتی و خونسردی می گذرند و... اما زن ها چون گاه برای از دست دادن کارشان هراس دارند، اهل درگير شدن نيستند، دقت کارشان بالاتر است، ظريف کار می کنند و... قانع هستند.

وقتی از اين مديران ليست حقوقی و قرارداد کاری کارگران را مطالبه می کنيم می گويند: «قبل از اين که آن ها (منظورشان کارگران است) بگويند خودمان می گوييم. قراردادها سفيدامضاست، حقوق ها زيرقانون کار و دستی دريافت می شود و ليست پرداخت و دريافتی نداريم» در ليست بيمه آن ها که به تامين اجتماعی ارسال می شود وقتی نگاه می کنيم شايد برای پيش گيری از جريمه حقوق ها همه مطابق قانون کار آمده اما شنيده های ما از دريافتی ها چيز ديگری است بين ۴۰ تا ۱۵۰ هزار تومان که اين حقيقت تلخ را هم تلويحا مديران تاييد می کنند و در توجيه پرداخت نکردن دستمزد مطابق قانون کار به زنان و کودکان کار می گويند: «اگر شما می توانيد بهتر اداره کنيد شرکت را تمام و کمال تحويل بگيريد. صنعتگران و مديران کلان توليد خودرو قطعات را با همان نرخ سال ۱۳۸۰ از ما خريداری می کنند در حالی که همراه با تورم و افزايش نرخ مواد اوليه، نرخ کارگر نيز افزايش می يابد و...»

بوی مطبوع غذای مديران و کارگران محروم از غذا

 

چون ساعت حضورمان در شرکت هم زمان با وقت ناهار است، بوی دلچسب غذا در محوطه کوچک مشام را نوازش می دهد اما نگرانی ما وقتی افزون تر می شود که از زبان مديران شرکت می شنويم «کارگران سهميه غذا ندارند و هر کدام غذايی برای خودشان می آورند»، بوی مطبوع هم مربوط به آشپزخانه مديريت است چرا که در سالن غذاخوری کارگران، آشپزخانه کوچک ۲ در ۳، همه چيز مرتب است و حتی اثری از خرده نان يا دانه ای برنج روی زمين و در اطراف تنها ميز ۴ نفره به چشم نمی خورد. در آشپزخانه (سالن غذاخوری) به راهرويی باريک که ظرفشويی و دستشويی و توالت مشترکا در آن پيش بينی شده باز می شود زنی جوان ليوان ها را در داخل آبريز باريکی که در زير ۴ شير آب (سرد) تعبيه شده است با دستانی که سرخ شده است شست و شو می دهد.

تصوير ترس در نگاه های ساده و معصوم

 

در سالنی کمتر از ۱۰۰ متر مربع دستگاه ها در کنار هم با سرعت تمام کار می کنند و دختران نوجوان و زنان جوان بدون هيچ گونه لباس کار ايمنی، عينک و دستکش و گوشی در فضايی پر از صدای زبر و خشن قطعات را به زير دستگاه قرار می دهند با ضربه محکم پا اهرم بالابرنده را به سوی بالا هدايت و پس از کوبش سخت صفحات بر قطعه سپر خودرو را از زير گيره بيرون می کشند. سمباده می زنند، صاف می کنند و پس از شمارش در دسته های ۵۰ تايی و چيده شدن روی سطح مقابل دختری جوان که از بقيه درشت تر است دسته ۵۰ تايی را در آغوش به سختی می فشارد و به سوی خودروی حمل که پسرکی نوجوان، آن را می راند خميده و لنگان قدم برمی دارد.

در سالن کوچک مجاور نيز قطعات ديگر که کوچکترند در بسته های ۱۵۰۰ تا ۴ هزارتايی شمارش و با نظم بسيار در کارتن چيده می شوند و کارتن ها را دخترک ۱۷ ساله که از او به جای ماشين حمل استفاده می شود در فرغون می چيند و در گوشه اتاق روی هم قرار می دهد تا توسط خودروی ديگر که پسر نوجوان ديگری رانندگی اش را بر عهده دارد به سوی خودروهای حمل بار منتقل شود. اگرچه طاهره که سابقه اش از همه بيشتر است حدود ۷ سال، در مقابل نگاه تيز کارفرما، کمد پر از لوازم و ابزار و لباس ايمنی را نشانمان می دهد و علت استفاده نکردن کارگران از اين وسايل را بی توجهی آنان به امکانات موجود عنوان می کند اما در يک لحظه کوتاه غيبت کارفرما، می گويد: «حادثه کار کم داريم چون بچه ها دقت می کنند اتفاقی برايشان نيفتد اما کار سخت و سنگين است.

حمل بسته های سنگين، براده های فلزات معلق در هوا، خستگی بدون استراحت، بوی تند نامطبوع حاصل از تراش و سمباده قطعات با حقوق ۴۰ تا ۱۵۰ هزار تومان درد همه بچه هاست. ناچاريم، از بدبختی روزگار اين جا کار کنيم و بيشتر اين ها تنها نان آور خانه اند.»

اداره کار: در بحث قراردادها خلاء قانونی هست

نبود تناسب بازرسان کار و نيروی کار مشکل استان است. مسئول بازرسان کار سازمان کار و امور اجتماعی استان مرکزی، خلاء قانونی در بحث قراردادها را در کشور از مهم ترين دلايل وجود نيروهای کار به اين شکل دانست و گفت: چون بين عرضه و تقاضا در کشور در مبحث نيروی کار هماهنگی وجود ندارد متاسفانه اين گونه اتفاق ها گريزناپذير است.

«موحدی» در رابطه با بحث اين شرکت و استفاده از نيروی کار ارزان اظهار داشت:  بازديدی از اين شرکت شده و گزارشاتی نيز موجود است.

وی با اشاره به تناسب نداشتن بين تعداد بازرسان کار و شرکت های صنفی در استان افزود: با وجود ۲۰ بازرس کار و ۳۰ هزار واحد کاری و ۱۸۰ هزار نفر کارگر، چنان چه گزارشاتی مانند اين موضوع برسد حتما موضوع را پی گيری می کنيم اما واقعا رسيدگی با اين تعداد کم بازرس بسيار کار مشکلی است.

۲۰ درصد افزايش نرخ خودرو نتيجه رشد هزينه ها ست

در حالی که در اين شرکت توليد قطعه خودرو در اراک، که شايد نمونه ای از ده ها مورد آن در کشور باشد زنان و کودکان کار در پشت صحنه صنعت خودروسازی کشور با شيوه ای نامتعارف مشغول کار هستند و با حداقل دريافتی، افزايش توليد را رقم می زنند با اين حال وزير صنايع و معادن دولت نهم و دهم در مراسم رونمايی از خودروهای ساخت جديد يکی از دو شرکت توليد خودرو در کشور در روز شنبه ۸ مهر ماه از افزايش بهره وری کاهش قيمت توليد و رشد ۲۰ درصدی هزينه های نيروهای انسانی در صنعت خودروسازی کشور سخن به ميان آورد.

به گفته «محرابيان» ثبات در قيمت خودروهای داخلی موجب شده تا خودروسازان با افزايش بهره وری و توجه به نيروی انسانی و کاهش قيمت مواداوليه شرايط کاهش قيمت را در خودروهای داخلی فراهم کنند.

به لحاظ مصالح کارگران شرکت و تعهد اخلاقی خبرنگار ما به آنان، نام شرکت و کارگران در اين گزارش نيامده اما اين موضوع دردناک به اطلاع مسئولان ارشد استان، استاندار، معاونان و... رسانده شده است.